Waarom zout niet altijd slecht is voor je gezondheid

Zout heeft niet bepaald een goede reputatie. We krijgen regelmatig te horen dat we minder zout moeten eten en dat een hoge zoutinname niet goed is voor onze gezondheid. Toch is zout niet simpelweg een voedingsmiddel dat je volledig moet vermijden. Je lichaam heeft namelijk natrium nodig om goed te kunnen functioneren.

De vraag is dus niet zozeer óf zout gezond of ongezond is, maar vooral hoeveel je ervan binnenkrijgt. Te veel zout is niet goed, maar te weinig natrium kan ook problemen veroorzaken. In deze blog van De Gezonde Wereld leggen we uit waarom zout belangrijk is voor je lichaam en waarom de juiste balans centraal staat.

Wat is zout eigenlijk?

Wanneer we het over zout hebben, bedoelen we meestal keukenzout. Dit bestaat voornamelijk uit natriumchloride. Natrium en chloride zijn beide mineralen die verschillende functies in het lichaam hebben.

Natrium speelt onder andere een rol bij:

• De vochtbalans in het lichaam
• Een normale werking van de spieren
• De normale werking van de zenuwen
• Het instandhouden van de normale bloeddruk

Chloride helpt onder andere bij de vochtbalans en is een bestanddeel van maagzuur, dat belangrijk is voor de vertering van voedsel. Je lichaam heeft dus een bepaalde hoeveelheid van deze mineralen nodig. Zout is daarmee niet automatisch slecht, maar de hoeveelheid maakt wel degelijk verschil.

Waarom heeft je lichaam natrium nodig?

Natrium is een elektrolyt. Elektrolyten zijn mineralen in je bloed en andere lichaamsvloeistoffen die een elektrische lading hebben. Hierdoor spelen ze een belangrijke rol bij allerlei processen in het lichaam.

Meer over elektrolyten? Lees dan ook deze blog over: Wat zijn elektrolyten en waarom heb je ze nodig?

Je vochtbalans

Natrium helpt bij het reguleren van de hoeveelheid vocht in en rondom je cellen. Samen met andere elektrolyten, zoals kalium, zorgt het ervoor dat de vochtbalans zo goed mogelijk op peil blijft. Dit is vooral belangrijk omdat je lichaam voortdurend vocht verliest. Bijvoorbeeld via urine, ontlasting, ademhaling en zweet.

Je spieren

Ook voor een normale spierwerking is natrium belangrijk. Wanneer je een spier beweegt, worden er elektrische signalen doorgegeven. Natrium speelt samen met andere mineralen een rol bij dit proces. Dat geldt niet alleen voor je arm- of beenspieren. Ook andere spieren in je lichaam zijn afhankelijk van een goede balans van mineralen.

Je zenuwstelsel

Zenuwen communiceren door middel van elektrische signalen. Natrium helpt bij het doorgeven van deze prikkels. Zo kan je lichaam informatie verwerken en reageren op wat er om je heen gebeurt. Van bewegen tot voelen en reageren: je zenuwstelsel is voortdurend actief en verschillende mineralen spelen hierbij een rol.

Zout en zweten

Vooral tijdens warm weer of intensief sporten kan het onderwerp zout extra interessant worden. Wanneer je zweet, verlies je namelijk niet alleen vocht. Je verliest ook elektrolyten, waaronder natrium.

Hoeveel natrium je via zweet verliest, verschilt per persoon. Sommige mensen verliezen relatief weinig, terwijl anderen duidelijk meer zout verliezen. Misschien herken je het wel: na het sporten blijven er soms witte zout vlekken achter op je kleding of huid.

Bij normaal dagelijks zweten is het voor de meeste mensen niet nodig om direct extra zout of elektrolyten te gebruiken. Via een normale en gevarieerde voeding krijgen de meeste mensen al voldoende natrium binnen.

Bij langdurige inspanning, veel zweten of sporten onder warme omstandigheden kan de vocht- en elektrolytenbalans wel meer aandacht verdienen.

Meer over zweten? Lees dan deze blog over: Waarom je zweet en waarom dat juist gezond is.

Waarom te veel zout niet gezond is

Dat zout belangrijke functies heeft, betekent natuurlijk niet dat onbeperkt zout eten gezond is. De meeste Nederlanders krijgen juist meer zout binnen dan wordt aanbevolen. Een hoge zoutinname kan bijdragen aan een verhoogde bloeddruk. Een langdurig verhoogde bloeddruk vergroot op zijn beurt het risico op hart- en vaatziekten. Het probleem is dat een groot deel van ons zout niet afkomstig is uit het zoutvaatje op tafel. Veel zout zit al verwerkt in producten die we dagelijks eten.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Brood
• Kaas
• Vleeswaren
• Kant-en-klaarmaaltijden
• Sauzen
• Soepen
• Snacks
• Chips
• Pizza

Daardoor kun je ongemerkt behoorlijk veel zout binnenkrijgen.

Hoeveel zout heb je nodig?

Je lichaam heeft natrium nodig, maar daar is geen grote hoeveelheid zout voor nodig. Voor volwassenen geldt het advies om niet meer dan ongeveer 6 gram zout per dag binnen te krijgen.

In de praktijk krijgen veel mensen meer binnen dan deze hoeveelheid. Dat betekent overigens niet dat je alle zout uit je voeding hoeft te schrappen. Zoutloos eten is voor de meeste mensen niet nodig en kan bovendien lastig zijn. Het gaat vooral om bewust omgaan met producten die veel zout bevatten.

Niet al het zout dat je eet, voeg je zelf toe

Wanneer je probeert minder zout te eten, denk je misschien als eerste aan minder zout toevoegen tijdens het koken. Dat kan zeker helpen, maar het grootste deel van de zoutinname komt vaak uit bewerkte producten. Door vaker te kiezen voor verse en onbewerkte producten krijg je meer invloed op hoeveel zout je binnenkrijgt.

Je kunt bijvoorbeeld:

• Zelf koken met verse ingrediënten
• Kruiden en specerijen gebruiken voor meer smaak
• Etiketten vergelijken
• Minder vaak kiezen voor sterk bewerkte producten
• Stap voor stap minder zout toevoegen tijdens het koken

Je smaakpapillen kunnen zich namelijk aanpassen. Wanneer je geleidelijk minder zout gebruikt, kun je na verloop van tijd merken dat je minder zout nodig hebt om eten smaakvol te vinden.

Zeezout, Himalayazout of gewoon keukenzout?

Er bestaan veel verschillende soorten zout. Zeezout, Himalayazout, Keltisch zout en gewoon keukenzout worden vaak op verschillende manieren gepresenteerd. Sommige soorten bevatten kleine hoeveelheden andere mineralen, wat bijvoorbeeld voor een andere kleur of smaak kan zorgen. 

Keukenzout of tafelzout

Keukenzout is het standaard zout dat je gebruikt tijdens het koken of aan tafel. In Nederland is hier vaak jodium aan toegevoegd.

Bakkerszout

Bakkerszout wordt gebruikt bij de bereiding van brood en broodvervangers. Dit zout bevat doorgaans meer toegevoegd jodium dan gewoon keukenzout. 

Zeezout, Himalayazout en Keltisch zout

Hoewel deze zoutsoorten vaak als bijzonder of natuurlijk worden gezien, bestaan ze net als gewoon keukenzout grotendeels uit natriumchloride. Meestal is er geen jodium aan toegevoegd. 

Natriumarm zout, zoals Jozo Bewust of LoSalt

Bij deze zoutmengsels is een deel van het natrium vervangen door onder andere kalium en magnesium. Hierdoor bevatten ze minder natrium dan gewoonlijk zout. Ze zijn echter niet voor iedereen geschikt. Mensen met nierproblemen of mensen die bepaalde medicijnen, zoals plaspillen of ontstekingsremmers, gebruiken, kunnen dit type zout beter vermijden. Bij twijfel is het verstandig om advies te vragen aan een arts of apotheker.

De balans tussen natrium en kalium

Natrium werkt in het lichaam nauw samen met kalium. Waar natrium vooral buiten de cellen voorkomt, bevindt kalium zich voornamelijk binnen de cellen. Samen helpen deze mineralen onder andere bij de vochtbalans en normale spier- en zenuwfuncties.

Kalium vind je onder andere in:

• Groenten
• Fruit
• Peulvruchten
• Aardappelen
• Noten
• Zuivel

Voor een gezonde balans is het daarom niet alleen belangrijk om naar zout te kijken, maar ook naar je volledige voedingspatroon. Een voedingspatroon met voldoende groente, fruit en andere onbewerkte producten levert verschillende belangrijke mineralen.

Wanneer verlies je meer zout?

Je verliest natrium voornamelijk via zweet. Daardoor kan de behoefte aan vocht en elektrolyten verschillen per situatie.

Je verliest bijvoorbeeld meer vocht en zout wanneer je:

• Langdurig sport
• Intensief beweegt
• Veel zweet
• In zeer warme omstandigheden verblijft

Toch is het belangrijk om niet zomaar grote hoeveelheden zout of elektrolyten te gaan gebruiken. Voor de meeste mensen is een normale voeding voldoende om het dagelijkse verlies aan natrium aan te vullen. Bij langdurige inspanning of extreme warmte kunnen sportdranken of elektrolyten in sommige situaties een rol spelen. Wat nodig is, hangt onder andere af van de duur en intensiteit van de inspanning en hoeveel iemand zweet.

Kun je te weinig zout binnenkrijgen?

Een tekort aan natrium komt bij gezonde mensen die normaal eten relatief weinig voor. Je lichaam is namelijk goed in staat om de natriumbalans te reguleren.

Een te laag natriumgehalte in het bloed kan wel voorkomen, bijvoorbeeld door bepaalde medische omstandigheden, medicijnen of een verstoring van de vochtbalans. Ook het drinken van zeer grote hoeveelheden water zonder voldoende elektrolyten kan in specifieke situaties problemen veroorzaken. Dit is iets anders dan simpelweg weinig zout eten. Heb je klachten of vermoed je dat er iets mis is met je vocht- of mineralenbalans? Bespreek dit dan met een arts.

Tot slot

Zout is dus niet simpelweg goed of slecht. Het bevat natrium, een mineraal dat een belangrijke rol speelt bij onder andere de vochtbalans, spierwerking en het zenuwstelsel. Zonder natrium kan je lichaam niet goed functioneren.

Tegelijkertijd krijgen veel mensen dagelijks meer zout binnen dan nodig is, vaak zonder dat ze dit doorhebben. Vooral bewerkte producten leveren ongemerkt grote hoeveelheden zout.

De beste aanpak is daarom niet om zout volledig uit je leven te schrappen, maar om bewust te kiezen voor een goede balans. Eet gevarieerd, kies regelmatig voor verse producten en let op je zoutinname. Zo geef je je lichaam de mineralen die het nodig heeft, zonder onnodig veel zout binnen te krijgen.