Deskundig advies
Klantenservice
Steeds meer mensen kiezen bewust voor natuurlijke producten. We letten op wat we eten, welke ingrediënten we gebruiken en waar onze supplementen vandaan komen. Kruiden, plantenextracten en paddenstoelen zijn populair vanwege hun lange geschiedenis van gebruik en hun plaats binnen een bewuste leefstijl. Maar hoe natuurlijk een product ook klinkt, dat vertelt niet automatisch alles over de kwaliteit ervan. Ook plantaardige grondstoffen kunnen tijdens de teelt, oogst, opslag of verwerking in contact komen met ongewenste stoffen. Denk bijvoorbeeld aan resten van pesticiden, zware metalen of schimmelgifstoffen.
Dat betekent niet dat natuurlijke supplementen standaard vervuild zijn of dat je ze moet vermijden. Het laat vooral zien waarom de herkomst en kwaliteitscontrole van grondstoffen belangrijk zijn. Hoe weet je eigenlijk wat er in een natuurlijk supplement zit? En waar kun je als consument op letten wanneer je een product kiest? Kom hier meer over te weten in deze blog van De Gezonde Wereld.
Wat zijn pesticiden precies?
Pesticiden zijn stoffen of middelen die worden gebruikt om schadelijke organismen te bestrijden of te beheersen. In de landbouw worden ze bijvoorbeeld ingezet tegen insecten, onkruid en schimmels die gewassen kunnen beschadigen.
Je kunt daarbij verschillende soorten onderscheiden:
- Insecticiden: middelen tegen schadelijke insecten.
- Herbiciden: middelen tegen ongewenste planten en onkruid.
- Fungiciden: middelen tegen schimmels en bepaalde schimmelziekten.
- Nematiciden: middelen tegen bodemaaltjes
- Rodenticiden: middelen tegen knaagdieren
Het gebruik van deze middelen kan helpen om gewassen te beschermen en de oogst te verbeteren. Tegelijkertijd kunnen er na gebruik resten achterblijven op of in plantaardige grondstoffen. Deze resten worden pesticidenresiduen genoemd. Deze middelen worden onder andere gesproeid of verstoven boven de plant of als korrels over de aarde gestrooid. Ze zijn meestal niet afspoelbaar. Daardoor hoeft de teler niet na elke regenbui nieuwe middelen te gebruiken. Bestrijdingsmiddelen beschermen niet alleen tijdens de teelt, maar ook tijdens de opslag, verwerking en het transport.
Daarom bestaan er regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en voor de toegestane hoeveelheden residuen in onder meer levensmiddelen. Binnen de Europese Unie worden pesticidenresiduen bovendien gecontroleerd. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) beoordeelt mogelijke gezondheidsrisico's en ondersteunt het vaststellen van wettelijke grenswaarden.
Een belangrijk onderscheid: de aanwezigheid van een residu betekent niet automatisch dat een product onveilig is. De hoeveelheid, de eigenschappen van de betreffende stof en de daadwerkelijke blootstelling spelen een belangrijke rol.
Hoe kunnen pesticiden in kruiden en supplementen terechtkomen?
Veel supplementen bevatten ingrediënten die afkomstig zijn van planten, wortels, bladeren, bloemen, zaden of vruchten. Denk bijvoorbeeld aan gember, kurkuma, mariadistel, ashwagandha en groene thee.
De kwaliteit van deze grondstoffen begint al bij de teelt. Verschillende factoren kunnen bepalen of een plantaardig ingrediënt in aanraking komt met ongewenste stoffen.
1. De manier waarop planten worden geteeld
Tijdens de teelt kunnen gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt om planten te beschermen tegen ziekten en plagen. Afhankelijk van het middel, de toepassing en de omstandigheden kunnen na de oogst residuen achterblijven.
Welke stoffen mogelijk aanwezig zijn, hangt onder meer af van het gewas, de gebruikte middelen en de omstandigheden waarin de plant groeit.
2. De herkomst van de grondstoffen
Kruiden en planten worden wereldwijd geteeld en verzameld. De landbouwpraktijken, bodemomstandigheden en controles kunnen per regio verschillen.
De herkomst van een grondstof kan daarom relevante informatie geven over de omstandigheden waaronder deze is geproduceerd. Toch is het land van herkomst op zichzelf geen betrouwbare maatstaf voor de kwaliteit. Ook binnen één land kunnen de teeltmethoden en kwaliteitscontroles sterk uiteenlopen.
3. De verwerking na de oogst
Na de oogst worden plantaardige grondstoffen vaak gedroogd, vermalen of verwerkt tot een extract. Daarbij kunnen bepaalde stoffen in verhouding tot het oorspronkelijke gewicht meer geconcentreerd raken.
Dat betekent niet dat ieder extract automatisch meer pesticidenresiduen bevat. Het hangt af van de eigenschappen van de stof en het productieproces. Wel maakt het duidelijk waarom ook de verwerking en controle van grondstoffen belangrijk zijn.
4. Opslag en transport
De kwaliteit van plantaardige ingrediënten wordt niet uitsluitend tijdens de teelt bepaald. Ook goede opslag- en transportomstandigheden zijn belangrijk.
Vocht, ongeschikte opslag en onvoldoende hygiëne kunnen bijvoorbeeld bijdragen aan microbiologische verontreiniging of de vorming van bepaalde schimmelgifstoffen. Dit zijn andere kwaliteitsrisico's dan pesticiden, maar ze laten zien waarom controle in meerdere fases nodig kan zijn.
Wat zijn de verschillende bestrijdingsmiddelen?
Gewassen kunnen chemisch-synthetisch, biologisch of geïntegreerd beschermd worden.
Chemische-synthetische bestrijdingsmiddelen
Chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen zijn opgebouwd uit één of meerdere werkzame stoffen en aanvullende hulpstoffen. De werkzame stoffen zijn verantwoordelijk voor het bestrijden van plantenziekten, plagen of onkruid. De hulpstoffen ondersteunen de toepassing van het middel en kunnen de werking ervan verbeteren. Zo worden bijvoorbeeld oliën toegevoegd om ervoor te zorgen dat de werkzame stoffen beter door de plant worden opgenomen.
Biologische gewasbescherming
Bij de teelt van biologische groenten en fruit ligt de nadruk op alternatieve methoden om ziekten, plagen en onkruid te bestrijden. Chemische bestrijdingsmiddelen worden zoveel mogelijk vermeden. Onkruid mag niet met bestrijdingsmiddelen worden bestreden; hiervoor gebruiken telers bijvoorbeeld mechanische methoden, zoals wieden. Voor het bestrijden van ziekten en plagen is een beperkt aantal middelen toegestaan. Deze worden alleen ingezet wanneer andere maatregelen onvoldoende effect hebben. Denk hierbij aan het kiezen van geschikte gewassen, het afwisselen van teelten en het inzetten van natuurlijke vijanden, zoals sluipwespen. De toegestane middelen moeten van natuurlijke oorsprong zijn. Ze kunnen chemische stoffen bevatten, maar geen synthetische stoffen. Biologische groenten en fruit zijn herkenbaar aan keurmerken zoals het Europees biologisch keurmerk, Demeter en EKO.
Geïntegreerde gewasbescherming
Bij geïntegreerde gewasbescherming worden ziekten, plagen en onkruid eerst zoveel mogelijk voorkomen. Als dat niet voldoende werkt, worden biologische en mechanische bestrijdingsmethoden ingezet. Chemisch-synthetische middelen zijn de laatste optie. Nederland loopt wereldwijd voorop in deze aanpak.
Geïntegreerde gewasbescherming bestaat uit drie stappen:
- Voorkomen: bijvoorbeeld door resistente gewassen, vruchtwisseling, goede hygiëne en het stimuleren van natuurlijke vijanden.
- Controleren: ziekten en plagen monitoren met waarschuwingssystemen, vangplaten en bodemmonsters.
- Bestrijden: indien nodig mechanische of biologische bestrijding toepassen en pas als laatste chemisch-synthetische middelen inzetten.
Is biologisch altijd beter?
Biologische landbouw kent specifieke regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Een biologisch keurmerk kan daarom informatie geven over de manier waarop een grondstof is geteeld. Toch betekent biologisch niet automatisch dat een product volledig vrij is van pesticideresiduen. Onbedoelde verontreiniging kan bijvoorbeeld via de omgeving plaatsvinden.
Andersom betekent een product zonder biologisch keurmerk niet automatisch dat de kwaliteit minder goed is. Ook conventioneel geteelde grondstoffen kunnen voldoen aan wettelijke eisen en aanvullende kwaliteitscontroles. Kijk daarom niet alleen naar een keurmerk, maar ook naar de ingrediënten, herkomst en beschikbare informatie over de kwaliteit.
Daarnaast doet de NVWA via steekproeven controleren. Ze nemen monsters af en laten deze analyseren. Bedrijven doen zelf ook veel onderzoeken. Ze zijn verantwoordelijk voor hun producten, dus controleren ze zelf of er niet te veel residuen op hun groente, fruit of kruiden zitten. Daarom laten ze elk jaar duizenden partijen onderzoeken. De NVWA controleert dan weer of de bedrijven dit goed doen.
Hoe worden pesticideresiduen gecontroleerd?
Je kunt niet met het blote oog zien of een kruid of plantenextract pesticideresiduen bevat. Daarvoor zijn laboratoriumanalyses nodig. Bij een dergelijke analyse wordt een monster onderzocht op bepaalde stoffen. Afhankelijk van de gebruikte methode kunnen laboratoria verschillende pesticiden tegelijk opsporen en meten.
De uitslag kan bijvoorbeeld informatie geven over:
- Welke onderzochte stoffen zijn aangetroffen
- In welke concentratie ze aanwezig zijn
- Of de meetresultaten binnen de relevante grenswaarden vallen
- Of aanvullend onderzoek nodig is
Een belangrijke kanttekening is dat een test niet automatisch op iedere mogelijke stof controleert. De uitkomst hangt onder meer af van de analysemethode, de onderzochte stoffen en de kwaliteit van het genomen monster. Ook zegt één testuitslag niet zonder meer alles over iedere productiebatch. Daarom zijn goede bemonstering, passende analysemethoden en een degelijk kwaliteitssysteem belangrijk.
Waar kun je als consument op letten?
Je hoeft niet ieder supplement uitgebreid te onderzoeken voordat je het gebruikt. Met een paar aandachtspunten kun je wel gerichter naar de kwaliteit kijken.
1. Kies voor duidelijke productinformatie
Een overzichtelijke ingrediëntenlijst en een heldere dosering helpen je om producten te vergelijken. Wees kritisch op vage claims die vooral een gevoel van veiligheid moeten oproepen.
2. Kijk verder dan het woord ‘natuurlijk’
Natuurlijk zegt iets over de oorsprong of positionering van een product, maar is geen garantie voor zuiverheid, veiligheid of werkzaamheid.
3. Let op herkomst en traceerbaarheid
Wanneer duidelijk is waar ingrediënten vandaan komen en hoe ze worden verwerkt, kan dat helpen om de productieketen beter te begrijpen.
4. Gebruik supplementen waarvoor ze bedoeld zijn
Een zorgvuldig gecontroleerd product is niet automatisch voor iedereen geschikt. Houd je aan de aanbevolen dosering en houd rekening met eventuele waarschuwingen, medicijngebruik en persoonlijke omstandigheden. Een supplement is bedoeld als aanvulling op je voeding, niet als vervanging van een gevarieerd voedingspatroon.
Tot slot
Natuurlijke supplementen kunnen een aanvulling zijn op een bewuste leefstijl, maar de oorsprong van een ingrediënt vertelt niet het hele verhaal. Ook de teelt, verwerking en kwaliteitscontrole spelen een rol.
Pesticideresiduen zijn daarbij één van de aandachtspunten. Door verder te kijken dan alleen de verpakking en te letten op duidelijke productinformatie, herkomst en kwaliteitscontroles, kun je een beter onderbouwde keuze maken.
