Gewrichten knakken

Krakende knieën, knakkende vingers of een schouder die bij iedere beweging een geluid maakt. Veel mensen herkennen het wel. Soms gebeurt het spontaan, bijvoorbeeld wanneer je opstaat uit een stoel, maar je kunt gewrichten ook bewust laten knakken door je vingers te strekken of je nek te draaien. Maar waar komt dat geluid eigenlijk vandaan? En misschien nog belangrijker: is het slecht voor je gewrichten om ze regelmatig te laten knakken?

In deze blog van De Gezonde Wereld leggen we uit wat er in en rondom je gewrichten gebeurt, waar het bekende knakgeluid vandaan kan komen en wanneer gekraak wél reden is om er aandacht aan te besteden.

Wat zijn gewrichten?

Voordat we kunnen uitleggen waar het geluid vandaan komt, is het handig om te weten wat een gewricht precies is. Een gewricht is de plek waar twee of meer botten bij elkaar komen. Dankzij gewrichten kan je lichaam bewegen. Denk bijvoorbeeld aan je knie, elleboog, schouder en vingers. De uiteinden van de botten in een bewegend gewricht zijn bedekt met een laag kraakbeen. Dit gladde en veerkrachtig weefsel zorgt ervoor dat de botten soepel langs elkaar kunnen bewegen en helpt schokken op te vangen.

Rondom het gewricht zit het gewrichtskapsel. Daarbinnen bevindt zich gewrichtsvloeistof, ook wel synoviaal vocht genoemd. Deze vloeistof helpt het gewricht soepel te laten bewegen en vermindert de wrijving tussen de gewrichtsoppervlakken. Ook banden, pezen en spieren rondom het gewricht spelen een belangrijke rol. Ze zorgen samen voor stabiliteit en beweging.

Waar komt het knakgeluid vandaan?

Het typische knak- of plopgeluid kan verschillende oorzaken hebben. Het is dus niet zo dat ieder krakend gewricht op dezelfde manier geluid maakt. Een belangrijke verklaring heeft te maken met de gewrichtsvloeistof.

In deze vloeistof zitten verschillende opgeloste gassen. Wanneer je bijvoorbeeld je vingers uitrekt of een gewricht op een bepaalde manier beweegt, verandert de druk in het gewricht. Hierdoor kan er een gasbelletje ontstaan of snel veranderen. Dit kan het bekende knakgeluid veroorzaken. Dit verschijnsel wordt ook wel cavitatie genoemd.

Interessant is dat je hetzelfde gewricht meestal niet direct opnieuw op precies dezelfde manier kunt laten knakken. Er is enige tijd nodig voordat de omstandigheden in het gewricht weer geschikt zijn om opnieuw zo'n geluid te veroorzaken.

Waarom knakken sommige mensen vaker?

De ene persoon heeft veel vaker krakende of knakkende gewrichten dan de andere. Dat kan onder andere te maken hebben met de anatomie en de beweeglijkheid van je gewrichten. Ook kunnen gewrichten geluid maken doordat pezen of banden tijdens een beweging iets verschuiven. Wanneer je vervolgens van houding verandert, kunnen ze weer terugschieten naar hun oorspronkelijke positie. Dit kan een ploppend of knappend geluid veroorzaken. Bijvoorbeeld wanneer je je knie buigt of strekt, kan een pees langs een botstructuur bewegen. Dit hoeft helemaal niet te betekenen dat er iets mis is.

Waarom knakken je vingers?

Vingers zijn misschien wel de bekendste gewrichten om bewust te laten knakken. Wanneer je een vinger uitrekt of eraan trekt, verandert de druk in het gewricht. Hierdoor kunnen veranderingen ontstaan in de gewrichtsvloeistof die het bekende knakgeluid veroorzaken.

Het geluid komt dus niet doordat je botten tegen elkaar botsen. Bij een normaal gewricht zijn de botuiteinden juist bedekt met kraakbeen en worden ze van elkaar gescheiden door onder andere de gewrichtsvloeistof.

Is gewrichten knakken slecht?

Voor de meeste mensen is af en toe een gewricht laten knakken niet schadelijk. Er is geen goede aanwijzing dat het regelmatig knakken van gezonde vingers op zichzelf leidt tot artrose. Ook wanneer een gewricht tijdens een normale beweging af en toe kraakt of knakt, hoeft dit geen probleem te zijn.

Het geluid op zichzelf zegt namelijk weinig over de gezondheid van een gewricht. Een gewricht kan geluid maken zonder dat er sprake is van beschadiging. Andersom geldt ook dat een gewricht dat niet kraakt niet automatisch gezond is.

Wanneer moet je wel opletten?

Krakende of knakkende gewrichten zijn meestal niet iets om je zorgen over te maken wanneer je verder geen klachten hebt.

Het is een ander verhaal wanneer het geluid samengaat met andere symptomen. Let bijvoorbeeld op:

  • Pijn tijdens of na het knakken
  • Zwelling
  • Stijfheid
  • Verminderde bewegingsvrijheid / Een gevoel dat het gewricht blokkeert

In dergelijke situaties kan er meer aan de hand zijn en is het verstandig om het gewricht te laten beoordelen door een huisarts of fysiotherapeut.

Wat is het verschil tussen kraken en pijn?

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen een geluid en een klacht. Een gewricht dat kraakt zonder pijn is vaak iets anders dan een gewricht dat plotseling een harde knak geeft tijdens een sportblessure en daarna pijnlijk of gezwollen wordt.

Bij een blessure kan een knakgeluid bijvoorbeeld samengaan met beschadiging van een band, pees of ander weefsel. Daarom is vooral de combinatie van het geluid met andere symptomen belangrijk.

Heeft leeftijd invloed op krakende gewrichten?

Ja, naarmate je ouder wordt, kunnen gewrichten vaker geluid gaan maken. Dit heeft te maken met veranderingen in verschillende structuren rondom het gewricht. Kraakbeen, gewrichtsvloeistof, pezen en banden kunnen in de loop van het leven veranderen. Daardoor kunnen bewegingen anders aanvoelen of hoorbaar worden.

Ook mensen die veel sporten of hun gewrichten intensief belasten, kunnen regelmatig gewrichtsgeluiden ervaren. Maar ook hier geldt: geluid alleen betekent niet automatisch dat een gewricht beschadigd is.

Kun je krakende gewrichten voorkomen?

Niet ieder gewrichtsgeluid is te voorkomen. Sommige mensen hebben van nature beweeglijkere gewrichten of een anatomie waardoor bepaalde bewegingen gemakkelijker geluid veroorzaken.

Wel is het belangrijk om je gewrichten in beweging te houden. Regelmatig bewegen helpt om spieren en omliggende structuren sterk te houden.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • Wandelen
  • Fietsen
  • Zwemmen
  • Krachttraining
  • Yoga
  • Oefeningen gericht op mobiliteit

Het is daarbij verstandig om beweging rustig op te bouwen en rekening te houden met eventuele klachten.

Tot slot

Een knakkend of krakend gewricht klinkt soms behoorlijk heftig, maar in veel gevallen is het geluid op zichzelf geen reden tot zorgen. Het kan ontstaan door veranderingen in de druk van de gewrichtsvloeistof, maar ook door pezen of banden die tijdens een beweging verschuiven. Knakken zonder pijn, zwelling of andere klachten is meestal onschuldig. Ontstaat er naast het geluid ook pijn, zwelling, stijfheid of instabiliteit, dan is het verstandig om verder te laten onderzoeken waar de klachten vandaan komen.

Dus de volgende keer dat je knie kraakt wanneer je opstaat of je vingers knakken wanneer je ze strekt: het geluid klinkt misschien indrukwekkender dan wat er daadwerkelijk in je gewricht gebeurt.